Ngành Bán Dẫn Việt Nam: Những Bước Đi Đầu Tiên Trong Sản Xuất Chip

Việt Nam Bước Vào Cuộc Đua Bán Dẫn: Từ “Người Đến Sau” Đến Xây Dựng Năng Lực Công Nghệ Lõi

Ngành bán dẫn đang trở thành nền tảng cốt lõi của kinh tế số, trí tuệ nhân tạo và các hệ thống công nghệ cao trên toàn cầu. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng bán dẫn liên tục tái cấu trúc, Việt Nam bắt đầu tham gia sâu hơn vào cuộc đua bán dẫn bằng những bước đi thực chất, thay vì chỉ dừng lại ở vai trò gia công, lắp ráp như trước đây.

Tháng 1 năm 2026 đánh dấu một cột mốc quan trọng khi các doanh nghiệp công nghệ lớn trong nước lần đầu triển khai các dự án bán dẫn có quy mô công nghiệp, gắn trực tiếp với mục tiêu xây dựng năng lực công nghệ lõi. Viettel khởi công nhà máy chế tạo chip bán dẫn tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc (16/1/2026), trong khi FPT công bố kế hoạch xây dựng nhà máy kiểm thử và đóng gói chip bán dẫn tiên tiến (28/1/2026).

Những động thái này không chỉ mang ý nghĩa đầu tư kinh tế, mà còn cho thấy sự chuyển dịch chiến lược của Việt Nam trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu – từ một quốc gia chủ yếu tham gia khâu hạ nguồn, từng bước hình thành năng lực thiết kế, chế tạo và đóng gói chip, đặt nền móng cho hệ sinh thái bán dẫn nội địa trong dài hạn.

Bài học từ quá khứ và quyết tâm không “lỡ nhịp” thêm lần nữa

Chia sẻ tại các diễn đàn công nghệ, Chủ tịch FPT Trương Gia Bình nhiều lần nhắc lại câu chuyện hơn 20 năm trước, khi Việt Nam từng có cơ hội sớm tiếp cận ngành bán dẫn thông qua các hoạt động hợp tác quốc tế. Tuy nhiên, trong bối cảnh khi đó, sự thiếu vắng hệ sinh thái, nguồn lực và chính sách đồng bộ đã khiến những nỗ lực ban đầu không thể phát triển thành ngành công nghiệp thực thụ.

Bước sang thập niên 2020, bối cảnh đã thay đổi hoàn toàn. AI, điện toán đám mây, ô tô điện, IoT và quốc phòng công nghệ cao khiến nhu cầu về chip bán dẫn tăng mạnh trên toàn cầu. Trong “cuộc chơi” mới này, bán dẫn không còn đơn thuần là một ngành sản xuất, mà trở thành yếu tố bảo đảm năng lực cạnh tranh, an ninh kinh tế và an ninh công nghệ của mỗi quốc gia.

Việt Nam hiểu rằng, nếu tiếp tục đứng ngoài hoặc chỉ tham gia ở những công đoạn có giá trị gia tăng thấp, nguy cơ tụt hậu là rất rõ ràng. Vì vậy, việc xây dựng năng lực nội tại trong ngành bán dẫn đã được xác định là mục tiêu dài hạn, không phải là phong trào ngắn hạn.

Viettel và bài toán chế tạo chip: Đặt nền móng cho năng lực sản xuất trong nước

Trong chuỗi giá trị bán dẫn, công đoạn chế tạo (fabrication) được xem là phức tạp nhất, đòi hỏi vốn đầu tư rất lớn, tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt và trình độ quản trị cao. Trước năm 2026, Việt Nam hầu như chưa có năng lực chế tạo chip bán dẫn trong nước, mà chủ yếu tham gia vào thiết kế, lắp ráp hoặc một số khâu phụ trợ.

Nhà máy chế tạo chip bán dẫn do Viettel khởi công tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc được xem là bước đi đầu tiên nhằm thu hẹp khoảng trống này. Dự án có quy mô khoảng 27 ha, được đầu tư hạ tầng phòng sạch và các hệ thống kỹ thuật đạt tiêu chuẩn quốc tế. Theo kế hoạch công bố, nhà máy dự kiến bắt đầu giai đoạn sản xuất thử nghiệm vào khoảng năm 2027.

Cần nhấn mạnh rằng, đây không phải là nhà máy sản xuất chip tiến trình siêu nhỏ (1–2 nm) như các “ông lớn” hàng đầu thế giới. Thay vào đó, Viettel hướng tới các dòng chip phục vụ những lĩnh vực cụ thể như viễn thông, IoT, thiết bị công nghiệp, quốc phòng – an ninh, nơi yêu cầu cao về độ tin cậy, tính bảo mật và khả năng làm chủ chuỗi cung ứng.

Việc một doanh nghiệp Việt Nam đầu tư trực tiếp vào chế tạo chip mang ý nghĩa chiến lược: tạo nền tảng ban đầu cho năng lực sản xuất trong nước, giảm dần sự phụ thuộc tuyệt đối vào nguồn cung bên ngoài trong các lĩnh vực trọng yếu.

FPT và lựa chọn chiến lược với chip AI Edge

Song song với Viettel, FPT lựa chọn một hướng đi khác nhưng có tính bổ trợ rõ rệt. Cuối tháng 1/2026, FPT công bố thành lập nhà máy kiểm thử và đóng gói chip bán dẫn tiên tiến tại Bắc Ninh. Đây là công đoạn cuối trong chuỗi sản xuất chip, đóng vai trò then chốt để thương mại hóa sản phẩm và đưa chip ra thị trường.

Thay vì chạy đua ở các tiến trình công nghệ cực nhỏ, FPT tập trung vào phân khúc chip AI Edge – các vi mạch phục vụ xử lý AI tại thiết bị đầu cuối, nơi yêu cầu cân bằng giữa hiệu năng, mức tiêu thụ điện và chi phí. Đây là phân khúc đang tăng trưởng nhanh, đặc biệt trong các thiết bị thông minh, nhà máy số và hệ thống nhúng.

Nhà máy kiểm thử và đóng gói của FPT không chỉ phục vụ các sản phẩm do doanh nghiệp này thiết kế, mà còn hướng tới cung cấp dịch vụ cho đối tác trong và ngoài nước. Điều này giúp Việt Nam từng bước tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất bán dẫn toàn cầu, đặc biệt ở những khâu có giá trị gia tăng ngày càng cao.

“Thời điểm vàng” của người đến sau

Việc Việt Nam tăng tốc trong ngành bán dẫn không phải là ngẫu nhiên. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc mạnh mẽ, nhiều tập đoàn công nghệ lớn tìm kiếm các điểm đến mới, ổn định và có lực lượng lao động trẻ. Việt Nam đang hội tụ một số điều kiện quan trọng: nguồn nhân lực công nghệ ngày càng dồi dào, môi trường chính trị – xã hội ổn định và chính sách thu hút đầu tư rõ ràng hơn cho công nghệ cao.

Theo các chương trình quốc gia, Việt Nam đặt mục tiêu đào tạo hàng chục nghìn kỹ sư bán dẫn trong giai đoạn 2025–2030, gắn đào tạo với thực hành tại doanh nghiệp và nhà máy. Đây được xem là yếu tố then chốt để biến các dự án đầu tư thành năng lực thực sự, thay vì chỉ dừng ở hạ tầng.

Tầm nhìn dài hạn và vai trò của “3 nhà”

Phát biểu tại các sự kiện liên quan, Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh vai trò của việc kết nối Nhà nước – Nhà doanh nghiệp – Nhà khoa học trong phát triển ngành bán dẫn. Các nhà máy của Viettel và FPT được kỳ vọng sẽ trở thành hạt nhân để hình thành hệ sinh thái, thu hút doanh nghiệp phụ trợ, viện nghiên cứu và nguồn vốn đầu tư trong và ngoài nước.

Mục tiêu đến năm 2030 không chỉ là số lượng chip được sản xuất, mà là việc Việt Nam từng bước hình thành năng lực nội tại, tham gia chuỗi giá trị toàn cầu với vị thế ngày càng cao hơn.

Kết luận: Con đường khó nhưng cần thiết

Ngành bán dẫn là cuộc chơi dài hạn, đòi hỏi nguồn lực lớn, kỷ luật cao và sự kiên trì. Việt Nam chưa thể và cũng không cần “đi tắt” để so sánh ngay với các cường quốc bán dẫn. Điều quan trọng hơn là chọn đúng phân khúc, xây dựng năng lực từng bước và gắn phát triển công nghệ với nhu cầu thực tế của nền kinh tế.

Những bước đi đầu tiên trong năm 2026 cho thấy Việt Nam đã lựa chọn con đường khó, nhưng có tính bền vững. Nếu được triển khai nhất quán, đây có thể là nền móng để Việt Nam trở thành một mắt xích đáng tin cậy trong bản đồ bán dẫn châu Á trong thập kỷ tới.

Khám phá ngay tại nguyenvu.store! Để không bỏ lỡ cơ hội dẫn đầu xu hướng công nghệ!