ZAM – nước đi táo bạo của Intel và SoftBank trong cuộc chiến bộ nhớ cho kỷ nguyên AI

Intel tái xuất mảng bộ nhớ với công nghệ Z-Angle Memory (ZAM)

Trong cuộc đua trí tuệ nhân tạo, GPU không còn là yếu tố duy nhất quyết định thắng thua. Khi các mô hình AI ngày càng phình to, từ hàng chục tỷ đến hàng nghìn tỷ tham số, bộ nhớ đã trở thành điểm nghẽn sống còn của toàn bộ hệ thống. Không có bộ nhớ đủ nhanh, đủ lớn và đủ mát, ngay cả những chip AI mạnh nhất cũng không thể phát huy hết sức mạnh.

Chính trong bối cảnh đó, Intel bất ngờ tung ra một quân bài mới: Z-Angle Memory (ZAM) – một kiến trúc DRAM xếp chồng nhiều lớp (stacked DRAM) thế hệ mới, được thiết kế riêng cho hệ thống AI và HPC, trong đó cách liên kết giữa các lớp bộ nhớ không đi theo phương thẳng đứng truyền thống mà được định tuyến theo góc chéo. Công nghệ này được Intel phát triển cùng SoftBank, với tham vọng tái định hình kiến trúc DRAM cho kỷ nguyên AI.

Khi HBM không còn là lời giải hoàn hảo

Trong nhiều năm qua, HBM được xem là tiêu chuẩn vàng cho các hệ thống AI và HPC. Tuy nhiên, HBM không phải không có điểm yếu. Việc sử dụng các kết nối TSV xuyên silicon giúp tăng băng thông, nhưng đồng thời khiến quy trình sản xuất trở nên phức tạp, chi phí tăng cao và đặc biệt là gây khó khăn cho việc tản nhiệt.

Vấn đề này ngày càng rõ rệt khi các trung tâm dữ liệu AI mở rộng quy mô. Nhiệt độ và điện năng tiêu thụ không chỉ ảnh hưởng đến hiệu năng, mà còn trực tiếp quyết định chi phí vận hành. AI càng mạnh, bài toán năng lượng càng trở nên khắc nghiệt.

ZAM xuất hiện đúng lúc như một câu trả lời cho những giới hạn đó.

ZAM là gì và vì sao kiến trúc “Z-Angle” lại quan trọng?

Điểm cốt lõi làm nên sự khác biệt của ZAM nằm ở công nghệ Next-Generation DRAM Bonding (NGDB) do Intel phát triển. Thay vì khoan thẳng các kết nối xuyên qua từng lớp chip như TSV, ZAM sử dụng các kết nối được định tuyến theo góc chéo bên trong chồng DRAM.

Cách tổ chức này nghe có vẻ nhỏ, nhưng tác động lại rất lớn. Diện tích silicon dành cho ô nhớ được mở rộng, trong khi nhiệt lượng không còn bị “nhốt” giữa các lớp chip. Kết quả là bộ nhớ vừa đạt mật độ cao hơn, vừa hoạt động mát hơn.

Theo Intel, chính thay đổi kiến trúc này giúp ZAM giảm tới 40–50% điện năng tiêu thụ so với các giải pháp bộ nhớ băng thông cao hiện tại. Trong thế giới AI, đây không còn là tối ưu nhỏ, mà là lợi thế chiến lược.

512GB trên mỗi chip: con số nói lên tham vọng

Nếu hiệu quả năng lượng là điều khiến giới kỹ thuật chú ý, thì dung lượng lên tới 512GB trên mỗi chip mới là yếu tố khiến thị trường thực sự phải nhìn ZAM bằng con mắt khác.

Đối với các mô hình AI lớn, dung lượng bộ nhớ không chỉ ảnh hưởng đến tốc độ huấn luyện mà còn quyết định cách hệ thống được thiết kế. Dung lượng lớn hơn đồng nghĩa với việc giảm phụ thuộc vào bộ nhớ ngoài, giảm độ trễ và tăng tính ổn định khi vận hành ở quy mô lớn.

ZAM, vì thế, không đơn thuần là “nhanh hơn HBM”, mà hướng tới việc thay đổi cách các hệ thống AI được xây dựng từ gốc.

Intel đang trở lại mảng bộ nhớ bằng con đường khác

Ít người nhớ rằng Intel từng là một trong những nhà sản xuất DRAM hàng đầu thế giới, trước khi rút lui vào năm 1985. Gần 40 năm sau, hãng quay lại, nhưng không phải bằng cách cạnh tranh trực diện với các nhà sản xuất DRAM truyền thống.

Vai trò của Intel trong ZAM tập trung vào kiến trúc và công nghệ liên kết, bao gồm cả công nghệ EMIB, cho phép kết nối bộ nhớ trực tiếp với chip AI mà không cần các đế silicon trung gian phức tạp. Đây là lợi thế mà rất ít công ty có thể sao chép trong ngắn hạn.

Theo Tiến sĩ Joshua Fryman của Intel, các kiến trúc bộ nhớ tiêu chuẩn hiện nay đã không còn phù hợp với nhu cầu AI, và ZAM là nền tảng để tái cấu trúc hệ thống máy tính cho thập kỷ tới.

SoftBank và tham vọng làm chủ hạ tầng AI

Về phía SoftBank, ZAM không chỉ là một khoản đầu tư tài chính. Thông qua công ty con Saimemory, tập đoàn này muốn nắm quyền kiểm soát một phần hạ tầng bộ nhớ, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào chuỗi cung ứng đang khan hiếm toàn cầu.

Lộ trình mà hai bên công bố khá rõ ràng: nguyên mẫu đầu tiên hoàn tất vào năm tài chính 2028 và thương mại hóa từ năm 2029. Phản ứng tích cực của thị trường chứng khoán cho thấy giới đầu tư tin rằng bộ nhớ AI sẽ là mặt trận cạnh tranh tiếp theo, không kém gì GPU.

ZAM trong thế đối đầu với NVIDIA và các chuẩn bộ nhớ mới

Hiện tại, hệ sinh thái AI vẫn xoay quanh NVIDIA và HBM. NVIDIA thậm chí đang thử nghiệm các hướng tiếp cận mới như High Bandwidth Flash, tận dụng băng thông của PCIe 7.0 để mở rộng dung lượng lên hàng terabyte.

Tuy nhiên, những công nghệ này vẫn còn mang tính thử nghiệm. Trong khi đó, ZAM được thiết kế ngay từ đầu với mục tiêu cân bằng giữa hiệu năng, năng lượng và khả năng sản xuất hàng loạt – yếu tố sống còn để được chấp nhận rộng rãi.

Kết luận: ZAM không phải cú đánh ngắn hạn

Z-Angle Memory không phải là một chiêu PR nhất thời, mà là nước cờ dài hạn của Intel và SoftBank trong cuộc đua hạ tầng AI. Thành công của ZAM không chỉ phụ thuộc vào thông số kỹ thuật, mà còn vào việc liệu nó có thể trở thành một tiêu chuẩn mới hay không.

Nếu làm được điều đó, ZAM có thể thay đổi cách thế giới xây dựng hệ thống AI trong thập niên tới. Và quan trọng hơn, nó cho thấy rằng trong kỷ nguyên AI, bộ nhớ đã chính thức bước ra khỏi vai trò phụ trợ để trở thành trung tâm của cuộc chơi.

Khám phá ngay tại nguyenvu.store! Để không bỏ lỡ cơ hội dẫn đầu xu hướng công nghệ!